Nhiệt liệt Chào mừng các thầy cô giáo
đến dự giờ Ngữ Văn
lớp 9A7
* Nghĩa tường minh là:
phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu.
* Hàm ý là:
phần thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nhưng có thể suy ra từ những từ ngữ ấy.
Phân biệt
nghĩa tường minh và hàm ý?
Câu nào sau đây có chứa hàm ý?
A. Lão chỉ tẩm ngẩm thế nhưng cũng ra phết chứ chả vừa đâu: Lão vừa xin tôi một ít bả chó.
B. Lão làm khổ lão chứ ai làm khổ lão.
C. Cuộc đời quả thực cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn.
D. Chẳng ai hiểu lão chết vì bệnh gì mà bất thình lình vậy.
Mẩu chuyện vui

NHầM
Một anh sờ lên cổ áo, thấy con rận, sợ người ta cười vội vàng hất nó xuống đất nói:
- Tưởng là con rận, hoá ra không phải.
Có người cúi xuống đất cố tình tìm được con rận nhặt lên:
- Tưởng là không phải, hoá ra con rận.
(Truyện cười dân gian Việt Nam)
- Tưởng là con rận, hoá ra không phải.
- Tưởng là không phải, hoá ra con rận.
Mình không ở bẩn làm gì có rận !
Tưởng là không bẩn, thế mà có rận !
Nghĩa tường minh và hàm ý
Tiết 128:
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Tìm hiểu VD:
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một "giây" nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để con ở nhà chơi với em con. (Ngô Tất Tố - Tắt Đèn)
Mẹ đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Sau bữa ăn này,
con không còn được ở nhà nữa. Mẹ đã bán con.
Chị Dậu không nói thẳng với con vì chị không muốn nói thẳng một sự thật khiến cả hai mẹ con phải đau lòng.
Nghĩa tường minh và hàm ý
Tiết 128:

I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Tìm hiểu VD:
2. Nhận xét
- C¶ hai c©u nãi cña chÞ DËu ®Òu hµm ý: MÑ ®· b¸n con.
=> Chị Dậu không muốn nói thẳng ra một sự thật khiến cả hai mẹ con phải đau lòng.
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con. Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi. U không muốn ăn tranh của con. Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịn cho u.
Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?
Điểm thêm một "giây" nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để con ở nhà chơi với em con. (Ngô Tất Tố - Tắt Đèn)
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem bán con đi, tội nghiệp. U để con ở nhà chơi với em con. (Ngô Tất Tố - Tắt Đèn)
Nghĩa tường minh và hàm ý
Tiết 128:

I. Điều kiện sử dụng hàm ý
1. Tìm hiểu vd:
2. Nhận xét
=> Chị Dậu không muốn nói thẳng ra một sự thật khiến cả hai mẹ con phải đau lòng.
Điều kiện sử dụng hàm ý : - Người nói ( người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói. - Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.
3. Ghi nhớ/Sgk

- Câu nói thứ hai hàm ý rõ hơn vì cái Tý không hiểu hàm ý của câu nói thứ nhất.
- C¶ hai c©u nãi cña chÞ DËu ®Òu hµm ý: MÑ ®· b¸n con.
Lợn cưới, áo mới
Có anh tính hay khoe của. Một hôm, may được cái áo mới, liền đem ra mặc,rồi đứng hóng ở cửa, đợi có ai đi qua người ta khen. Đưng mãi từ sáng đến chiều chả thấy ai hỏi cả, anh ta tức lắm.
Đang tức tối, chợt thấy một anh, tính cũng hay khoe, tất tưởi chạy đến hỏi to:
- Bác có thấy con lợn cưới của tôi chạy qua đây không?
Anh kia liền giơ ngay vạt áo ra, bảo
- Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả!
Vi phạm phương châm vê lượng
=>H�m ý khoe khoang
Anh Sáu vẫn ngồi im giả vờ không nghe, chờ nó gọi “Ba vô ăn cơm”. Con bé cứ đứng trong bếp nói vọng ra:
Cơm chín rồi!
(Nguyễn Quang Sáng - Chiếc lược ngà)
Vi ph?m nguyờn t?c xung hụ (khụng dựng t? ba)
=>Hàm ý - vô ăn cơm
-Tôi chưa coi ông là ba tôi
Tôi bùi ngùi nhìn lão, bảo:
- Kiếp ai cũng thế th ôi, cụ ạ!
Cụ tưởng tôi sung sướng hơn chăng?
(Nam Cao – Lão Hạc)
Cõu h?i du?c dựng v?i
m?c dớch kh?ng d?nh.
Hàm ý : Tôi cũng không
sung sướng hơn.
*Có nhiều cách để tạo hàm ý trong câu:
- Cố tình vi phạm các phương châm hội thoại
và quy tắc xưng hô.
- Sử dụng hành động ngôn ngữ gián tiếp.
Thảo luận nhóm
Ai nhanh hơn?
phần a
phần b
phần c
Nhóm 1
Nhóm 2
Nhóm 3
Bài tập 1
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
- Anh nói nữa đi. - Ông giục.
- Báo cáo hết !- Người con trai vụt trở lại giọng vui vẻ. - Năm phút nữa là mười. Còn hai mươi phút thôi. Bác và cô vào trong nhà. Chè đã ngấm rồi đấy.
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính người hoạ sĩ già. Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế.
(Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ Sa Pa)
Mời bác và cô vào uống nước!
II. Luyện tập
Bài tập 1. a
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính người hoạ sĩ già. Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo nhìn qua một lượt trước khi ngồi xuống ghế.
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
Bài tập 1. b
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý

Chúng tôi cần phải
bán các thứ này đi để...
Chúng tôi không thể cho được.
Thật là càng giàu có càng không dám rời một đồng xu!
Càng không dám rời một đồng xu lại càng giàu có!
Bài tập 1.c
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Thoắt trông nàng đã chào thưa:
"Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây!
Đàn bà dễ có mấy tay,
Đời xưa mấy mặt đời này mấy gan!
Dễ dàng là thói hồng nhan,
Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều."
Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,
Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.
(Truyện Kiều, Nguyễn Du)
Quyền quý như tiểu thư m� cũng có lúc phải đến trước ta ư ?
Hãy chuẩn bị nhận lấy sự báo oán thích đáng.
Hoạn Thư hồn lạc phách xiêu,
Khấu đầu dưới trướng liệu điều kêu ca.
II. Luyện tập
I. Điều kiện sử dụng hàm ý

Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
Thực tế ông Sáu hiểu nhưng ông vờ như không nghe, không hiểu tức là ông cố tình không cộng tác. Vì vậy việc sử dụng hàm ý không thành công.
Bài tập 2
Câu trước bé Thu đã nói thẳng nhưng không có hiệu quả. Câu sau bé Thu dùng hàm ý với thái độ khẩn thiết hơn bé nghĩ rằng ông Sáu sẽ hiểu hàm ý của mình.
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
II. Luyện tập
II. Luyện tập
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Bài tập 3
Điền vào lượt lời của B một câu có hàm ý từ chối
A: Mai về quê mình đi !
B: /./
A: Đành vậy.
A: Mai về quê mình đi !
B: Quê cậu có gì hay ho mà rủ tôi về.
A: Đành vậy.
Sử dụng hàm ý phải tuân theo phương châm lịch sự và phù hợp hoàn cảnh giao tiếp.
II. Luyện tập
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Bài tập 4
Việc tác giả so sánh “hi vọng” với “con đường” có hàm ý gì?
A. Hi vọng không có thực cũng như trên mặt đất vốn không có đường.
B. Hi vọng cũng lâu dài và gian khó như những con đường trên mặt đất.
C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được .
D. Hi vọng sẽ bất ngờ xuất hiện trong cuộc sống mà nhiều khi ta chẳng biết trước được.
C.Hi vọng chưa thể nói là thực hay hư, nhưng nếu cố gắng thực hiện thì có thể đạt được.
II. Luyện tập
Tiết 128:
Nghĩa tường minh và hàm ý
I. Điều kiện sử dụng hàm ý
Bài tập 5
- Bọn tớ ca hát từ sáng sớm cho đến hoàng hôn. Bọn tớ ngao du nơi này nơi nọ mà không biết từng đến nơi nào.
- Chơi với chúng tớ cậu sẽ được tận hưởng một cuộc phiêu lưu kì thú nhất trên đời!
-Bọn tớ chơi từ khi thức dậy cho đến lúc chiều tà. Bọn tớ chơi với bình minh vàng, bọn tớ chơi với vầng trăng bạc.

- Nếu không chơi như bọn tớ thì liệu cuộc sống còn ý nghĩa gì ?
- Mẹ mình đang đợi ở nhà.
- Làm thế nào có thể rời mẹ mà đến được?"
Viết một đoạn văn có sử dụng hàm ý và chỉ rõ hàm ý ấy?


Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng
Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
Con dạo này không được chăm chỉ lắm.

TRONG ĐỜI SỐNG
TRONG VĂN CHƯƠNG

Điều kiện sử dụng hàm ý
Tác dụng
Người nói ( người viết) :
có ý thức đưa hàm ý
vào câu nói.
Người nghe ( người đọc ):
có năng lực giải đoán
hàm ý.
Nắm được năng lực
giải đoán hàm ý
của người nghe.
Có thái độ cộng tác.
TRONG ĐỜI SỐNG
Thể hiện sự tinh tế và
có văn hoá trong giao tiếp.
TRONG VĂN CHƯƠNG
Tăng tính hàm súc.
1
2
3
4

Muốn mượn cái bút .

Muốn ngồi nhờ bàn với bạn


Muốn đi nhờ xe về nhà

Muốn bày tỏ thái độ phê bình khi bạn mắc lỗi đi học muộn
Hướng dẫn về nhà.
Học thuộc phần ghi nhớ về nghĩa tường minh và hàm ý.
Hoàn thành các bài tập.
Chuẩn bị nội dung cho tiết sau.